cp

 

Εγκεφαλική παράλυση (Ε.Π.)

Cerebral Palsy (C.P.)

Η εγκεφαλική παράλυση ορίζεται ως ένα σύνολο μόνιμων διαταραχών της ανάπτυξης της κίνησης και της στάσης, οι οποίες προκαλούν περιορισμό της κίνησης και αποδίδονται σε μη εξελισσόμενες διαταραχές που παρουσιάζονται κατά την ανάπτυξη του εγκεφάλου (κατά την εμβρυική ή βρεφική ηλικία) – πριν τη γέννηση, κατά τη διάρκεια ή αμέσως αφού γεννηθεί. Οι κινητικές διαταραχές στην Ε.Π., συχνά συνοδεύονται και από αισθητηριακές διαταραχές, αντιληπτικές, γνωστικές, διαταραχές στην επικοινωνία και στη συμπεριφορά, από επιληψίες και από δευτερεύοντα μυοσκελετικά προβλήματα.

Όπως αναφέρει και ο ορισμός η Ε.Π. είναι μία σύνθετη κατάσταση. Η επίδραση που έχει στα άτομα ποικίλει σε μεγάλο βαθμό. Για παράδειγμα, κάποιος ασθενής ίσως να μην μπορεί να κινηθεί ανεξάρτητα, να έχει περιορισμένη επικοινωνία και μπορεί να παρουσιάζει επιληψίες ή νοητική υστέρηση, ενώ αντίθετα κάποιος άλλος μπορεί να έχει μία πολύ ελαφρά διαταραχή στον κινητικό έλεγχο, η οποία μπορεί να οδηγήσει στο να σύρει το πόδι όταν είναι κουρασμένος ή αδιάθετος, αλλά να μην έχει άλλους περιορισμούς. Έτσι, λοιπόν, λόγω της πολυμορφίας που παρουσιάζει στην κλινική της εικόνα η Ε.Π., ο ρόλος και ο στόχος του εργοθεραπευτή και του φυσικοθεραπευτή ορίζεται ξεχωριστά για τον κάθε ασθενή.

Οι κατηγορίες που θα μπορούσαμε να χωρίσουμε τις μορφές της Ε.Π. είναι η Σπαστική (πυραμιδική), η Δυσκινητική (εξωπυραμιδική), η Αταξική (παρεγκεφαλιδική) και η Μικτή:

Σπαστικότητα:

Στη σπαστικότητα η βλάβη εντοπίζεται στο φλοιό του εγκεφάλου (πυραμιδικό σύστημα). Έτσι η σπαστική μορφή της Ε.Π. είναι η διαταραχή του ελέγχου των εκούσιων κινήσεων. Χαρακτηριστικό στοιχείο της είναι η υπερτονία, όπου μία ομάδα μυών, υπερτερεί σε δράση έναντι της ανταγωνίστριας ομάδας. Τη σπαστικότητα στην Ε.Π. την συναντάμε ως:

  • Σπαστική Ημιπληγία: Είναι ο συχνότερος τύπος Ε.Π. που συναντάμε και πλήττει μόνο τη μία πλευρά (π.χ. δεξί χέρι – πόδι). Συνήθως αυτά τα παιδιά είναι κινητικά αυτόνομα.
  • Σπαστική Διπληγία: Σε αυτή τη μορφή επηρεάζονται και οι δύο πλευρές, αλλά συνήθως το πρόβλημα εντοπίζεται στα κάτω άκρα. Ωστόσο σε μικρότερο βαθμό επηρεάζονται και τα άνω άκρα. Παιδιά με σπαστική διπληγία, έχουν τη δυνατότητα συνήθως να περπατήσουν για μικρότερες ή μεγαλύτερες αποστάσεις ανάλογα την εξέλιξή τους.
  • Σπαστική Τετραπληγία: Αυτή είναι η πιο σοβαρή μορφή της Ε.Π. Τα παιδιά αυτά επηρεάζονται και στα άνω και στα κάτω άκρα. Η μετακίνησή τους με βάδιση είναι δύσκολη και, για τους περισσότερους, είναι αδύνατη. Δυσκολίες αντιμετωπίζουν και στην καθιστή θέση καθώς χρειάζονται προσαρμογές ή και κάποιον να τους μεταφέρει ως εκεί.

Δυσκινησία (Δυστονία / (χόρειο) αθέτωση):

Στη δυστονία η βλάβη εντοπίζεται στα βασικά γάγγλια του εγκεφάλου. Χαρακτηρίζεται από ακούσιες – αθέλητες συνεχείς ή διακοπτόμενες μυϊκές συσπάσεις, οι οποίες προκαλούν στροφικές και επαναλαμβανόμενες κινήσεις, αφύσικες στάσεις του σώματος ή και τα δύο. Έτσι λοιπόν παιδιά με αυτής της μορφής την Ε.Π. μπορεί να έχουν ακούσιες και απότομες κινήσεις που ονομάζονται «χορεία» ή μεγάλες μεταβολές στον μυϊκό τόνο που χαρακτηρίζονται δυστονία.

Τα παιδιά αυτά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη βάδιση, στην ισορροπία, στην ομιλία και στην κατάποση.

Αταξία:

Στην αταξία η βλάβη εντοπίζεται στην παρεγκεφαλίδα. Τη συναντάμε περίπου στο 4% των ατόμων με Ε.Π. Χαρακτηριστικό της αταξίας είναι οι ασταθείς και ανακριβείς κινήσεις, καθώς υπάρχει διαταραχή στην ισορροπία αλλά και στον μυϊκό συντονισμό. Τα παιδιά με αταξία συχνά παρουσιάζουν την εικόνα των βρεφών με υποτονία.

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν είναι κυρίως στη βάδιση λόγω της κακής αίσθησης της ισορροπίας, δεν ανταποκρίνονται καλά σε γρήγορες κινήσεις, ενώ σε βαρύτερες περιπτώσεις δεν μπορούν να περπατήσουν.

Μικτή:

Μικτή αναφέρεται όταν συνυπάρχουν περισσότερες από μία κινητικές διαταραχές, με συχνότερη τη συνύπαρξη της σπαστικότητας με άλλους συνδυασμούς κινητικών διαταραχών.

Υποτονία:

Η υποτονία (χαμηλός μυϊκός τόνος) είναι πιο συχνή σε μικρά παιδιά, και ιδιαίτερα σε παιδιά με τετραπληγία τα οποία συχνά ξεκινούν τη ζωή τους με σημαντικά υποτονικό κορμό και άκρα. Το ποσοστό του πληθυσμού που αναφέρεται σε αυτή την κατηγορία είναι ιδιαίτερα μικρό, περίπου 1 %,  αν και πιο πρόσφατες έρευνες αναφέρουν ότι η «καθαρή» υποτονία δεν είναι χαρακτηριστικό της Ε.Π.

Άτομα με υποτονία δεν μπορούν εύκολα να ανταποκριθούν σε κινητικές δραστηριότητες.

Ταξινόμηση:

Εξ ορισμού, όλοι οι άνθρωποι με Ε.Π. αντιμετωπίζουν κινητικά προβλήματα που έχουν ως βάση το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα. Η σοβαρότητα αυτής της δυσλειτουργίας μπορεί να αξιολογηθεί χρησιμοποιώντας το Gross Motor Function Classification System (GMFCS), το Manual Ability Classification System (MACS) και το Pediatric Evaluation of Disability Inventory (PEDI).

GMFCS (pdf)

MACS (pdf)   

Θεραπευτικός Ρόλος:

Ο ρόλος του κάθε θεραπευτή που καλείται να συμμετάσχει στο αποκαταστασιακό πρόγραμμα ενός παιδιού με Ε.Π., είναι σύνθετος και πολύπλευρος. Πέρα από το προφανές, την αντιμετώπιση δηλαδή των κινητικών δυσκολιών, θα πρέπει να έρθει σε επαφή με το πραγματικό περιβάλλον του παιδιού. Να συμμετάσχει δηλαδή στην επίλυση των προβλημάτων και των δυσκολιών που προκύπτουν στην καθημερινή του ζωή στο σπίτι, στο σχολείο, στην παιδική χαρά κλπ.

Η εργοθεραπεία, της οποίας ο σκοπός είναι η μέγιστη δυνατή αυτονομία του ατόμου, αντιμετωπίζει το παιδί ολιστικά. Ελέγχει το περιβάλλον του και συλλέγει πληροφορίες και προβληματισμούς, τόσο από τους γονείς όσο και από το ίδιο το παιδί. Όλα αυτά, μαζί με τους άμεσους στόχους που θεωρεί ο ίδιος ο θεραπευτής ότι είναι αναγκαίο να επιτευχθούν, τα επεξεργάζεται και δημιουργεί ένα αμοιβαίο συμβόλαιο με τα «θέλω» και τα «πρέπει» και των τριών πλευρών (οικογένεια, παιδί & θεραπευτή).

Το θεραπευτικό πρόγραμμα λοιπόν του παιδιού, γίνεται μέσω της οικογενειοκεντρικής προσέγγισης. Σύμφωνα με αυτή τη προσέγγιση η οικογένεια έχει ενεργό ρόλο στη θεραπεία, έχοντας ως βάση θεωρητικά συστήματα (διεπιστημονική φιλοσοφία). Ο θεραπευτής έχει το ρόλο του  συντονιστή στην όλη αυτή προσπάθεια εξηγώντας στην οικογένεια τους τρόπους με τους οποίους θα προσαρμόσουν τη θεραπεία στο καθημερινό τους πρόγραμμα, αναγνωρίζοντας τις επιτυχίες και την πρόοδο τόσο του παιδιού όσο και των ίδιων. Η οικογένεια θεωρείται ως ένα σύνολο χωρίς να διαχωρίζεται το παιδί ή οι γονείς. Αυτό είναι το σημαντικότερο κριτήριο για ένα επιτυχημένο και αρμονικά δομημένο πρόγραμμα αποκατάστασης ενός παιδιού με Ε.Π.

Βουτυράκης Γιάννης, Εργοθεραπευτής

Πηγές:

  • Karen J Dodd, Christine Imms and Nicolas F Taylor (2010), Physiotherapy and Occupational Therapy for People with Cerebral Palsy, Mac Keith Press
  • Graham F., Rodger S. & Ziviani J. (2009), Coaching parents to enable children’s participation: An approach for working with parents and their children, Australian Occupational Therapy Journal, 56, 16-23